Şantiyede pompa denince akla ilk gelen, römork üstündeki makinedir. Oysa betonu döküm noktasına götüren işin yarısı, kat kat çıkan çelik boru hattında olur. Pompanın sahadaki yerini ve hangi işe uyduğunu sabit beton pompası sayfasında anlattık.
Sabit beton pompası hangi parçalardan oluşur?
Sabit beton pompası, betonu basan bir pompa ünitesi ile bu betonu döküm noktasına taşıyan boru hattından oluşan bir sistemdir. Pompa ünitesinde betonun döküldüğü hazne ve üstündeki ızgara, haznede dönen karıştırıcı, betonu emip basan iki pompalama silindiri, silindirleri sırayla çıkışa bağlayan S-valf, bütün hareketi sağlayan hidrolik ünite ve motor, bir de operatörün kullandığı kumanda bulunur. Boru hattı ise düz çelik borular, yön değiştiren dirsekler, boruları birbirine bağlayan kelepçe ve contalar, çap değiştiren redüksiyon parçası ve hattın sonundaki esnek uç hortumdan oluşur. Döküm sonunda hattı temizlemek için kullanılan sünger top da sistemin parçasıdır. Boru hattı her şantiyede yeniden kurulur; uzunluğu, dirsek sayısı ve hangi katlara çıkacağı o işin planına göre belirlenir, bu yüzden iki şantiyedeki hat birbirinin aynısı olmaz. Ünite ile hat arasındaki uyum önemlidir: pompanın basıncı ne kadar yüksek olursa olsun, gevşek bir kelepçe ya da aşınmış bir dirsek bütün sistemi durdurabilir.
Pompa ünitesinde neler var?
Pompa ünitesi betonu alan, karıştıran ve basınçla hatta iten bölümdür. Parçaları şöyle sıralanır.
Hazne ve ızgara. Mikser betonu hazneye boşaltır. Üstteki ızgara iri taşları ve topakları tutar; aynı zamanda hazneye el ya da ayak girmesini engelleyen bir korumadır. Izgara çalışırken açılmaz.
Karıştırıcı. Haznenin içinde dönen kanatlı mildir. Betonu sürekli hareket ettirir, ayrışmasını önler ve silindir ağızlarına beslenmesini kolaylaştırır.
Pompalama silindirleri. Betonun emildiği ve basıldığı iki silindirdir. Arkalarında onları süren hidrolik silindirler ve aralarında pistonları soğutan su bölmesi bulunur.
S-valf. İki silindir ağzı arasında gidip gelen kavisli boru parçasıdır. Hangi silindir basıyorsa onu çıkış ağzına bağlar. Valfin silindir ağızlarına sürtündüğü yerde aşınma plakası ve aşınma halkası vardır.
Hidrolik ünite ve motor. Hidrolik pompa, yağ tankı, soğutucu, filtreler ve valf blokları bu bölümdedir. Hidrolik pompayı dizel ya da elektrik motoru çevirir; iki türü elektrikli mi, dizel mi yazısında karşılaştırdık.
Kumanda. Operatör pompayı başlatır, durdurur, debiyi ayarlar ve gerektiğinde geri emme yaptırır. Pek çok makinede uzaktan kumanda da bulunur. Kumandanın üzerindeki acil durdurma düğmesi her zaman erişilebilir olmalıdır.
Bu parçaların birlikte nasıl çalıştığını sabit beton pompası nasıl çalışır yazısında adım adım anlattık.
Boru hattında hangi elemanlar var?
Boru hattı, pompanın çıkış ağzından döküm noktasına kadar uzanan bağlantıdır ve şantiyeye göre her işte yeniden kurulur.
Çelik boru. Hattın ana gövdesidir. Farklı boylarda olur ve yüksek basınca dayanacak kalınlıkta üretilir. Pompaya yakın bölümlerde basınç en yüksek olduğu için bu kısımlara daha sağlam borular konur.
Dirsek. Hattın yön değiştirdiği her noktada kullanılır. Beton dirsekte yön değiştirirken dış kavise sürtünür; bu yüzden dirsekler düz borudan daha hızlı aşınır ve her dirsek hattın direncini artırır.
Kelepçe ve conta. İki boru ucunu birbirine bağlar. Conta sızdırmazlığı sağlar. Kelepçe tam kapanmamışsa ya da conta eksikse hattan harç kaçar, bu da tıkanmanın en sık başlangıç noktalarından biridir.
Redüksiyon. Pompa çıkışı ile hat arasında ya da hat ile hortum arasında çap değiştiren konik parçadır. Beton bu noktada sıkışır, bu nedenle tıkanmalar sık sık redüksiyonda başlar.
Uç hortum. Hattın sonundaki esnek bölümdür. Ekip betonu bununla kalıbın içine yönlendirir. Ucu bükülmemeli, üzerine basılmamalı ve hava girmesi halinde savrulabileceği unutulmamalıdır.
Temizlik topu. Döküm sonunda hattın içinden geçirilerek kalan betonu dışarı itir. Boru çapına uygun seçilir.
Yüksek binalarda hattın ucuna, tabliye üzerinde betonu dağıtmak için bir dağıtıcı bom eklenebilir.
Parçalar ve sahada dikkat edilenler
| Parça | Görevi | Sahada dikkat edilen |
|---|---|---|
| Hazne ve ızgara | Betonu alır, iri parçayı tutar | Izgara kapalı mı, haznede yeterli beton var mı |
| Karıştırıcı | Betonu hareket halinde tutar | Dönüyor mu, kanatlarda birikme var mı |
| Pompalama silindirleri | Betonu emer ve basar | Su bölmesindeki su temiz mi |
| S-valf | Basan silindiri hatta bağlar | Aşınma plakası ve halka arasında boşluk |
| Hidrolik ünite | Basıncı üretir | Yağ seviyesi, sıcaklık, kaçak |
| Kumanda | Pompayı yönetir | Acil durdurma çalışıyor mu |
| Çelik boru | Betonu taşır | Cidar kalınlığı, ezik ya da çatlak |
| Dirsek | Yön değiştirir | Dış kavisteki aşınma |
| Kelepçe ve conta | Boruları bağlar | Tam kapalı mı, conta yerinde mi |
| Redüksiyon | Çap değiştirir | İçinde sertleşmiş beton kalmış mı |
| Uç hortum | Betonu yönlendirir | Bükülme, yırtık, bağlantı emniyeti |
| Temizlik topu | Hattı temizler | Boru çapına uygun mu |
Hangi parçalar aşınır?
Betonla temas eden her parça aşınır, ama hızları farklıdır. En hızlı aşınanlar S-valfin aşınma plakası ve halkası, pompalama silindirlerinin pistonları, dirsekler ve redüksiyondur. Düz boruların da cidarı zamanla incelir; özellikle pompa çıkışına yakın, basıncın en yüksek olduğu bölümde.
Aşınmış bir boru dışarıdan sağlam görünebilir. Basınç altında patlarsa çevresindeki herkes için tehlikelidir. Bu yüzden borular düzenli olarak cidar kalınlığı yönünden kontrol edilir ve sınırın altına düşenler hattan çıkarılır. Hat kurulumu ve döküm sırasındaki güvenlik kurallarını iş güvenliği önlemleri yazısında topladık.
Boru çapı neyi değiştirir?
Boru çapı hem betonun hatta ne kadar kolay aktığını hem de hangi agrega boyutunun geçebileceğini etkiler. Sektörde yaygın anma çapı DN125'tir. Daha dar boruda aynı miktar beton için sürtünme artar, iri agregalı karışımlar sıkışmaya başlar. Daha geniş boru daha rahat akar, ama daha ağırdır ve elle kurulması zorlaşır.
Çap değişimi de hattın zayıf noktasıdır. Redüksiyondan sonra beton daralan kesitten geçmek zorunda kalır. Karışımın kıvamı ve ince malzeme oranı burada belirleyici olur; konuyu beton pompası hattı neden tıkanır yazısında ayrıntılı anlattık. Hattın hangi çapla kurulacağı, beton sınıfı ve döküm yeri bilindiğinde keşifte belirlenir. Kurulumun ücrete etkisini de beton pompası fiyatları sayfasında bulabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Beton pompası boru, dirsek ve kelepçe ne işe yarar? Borular betonu taşır, dirsekler hattın yönünü değiştirir, kelepçeler de boruları birbirine sızdırmaz biçimde bağlar. Üçü birlikte pompadan döküm noktasına kadar uzanan hattı oluşturur.
Hattı şantiye mi kurar, pompa firması mı? Boru hattını pompa ekibi kurar ve söker. Şantiyeden beklenen, hattın geçeceği güzergâhın açık olması ve boruların sabitleneceği noktaların gösterilmesidir.
Uç hortum neden tehlikeli sayılır? Hatta hava girdiğinde ya da tıkanma açıldığında hortum aniden savrulabilir. Hortumu tutan kişinin ucun önünde durmaması ve hortumu beline sarmaması bu yüzden kuraldır.
