Yüksek katlı şantiyelerde tabliyenin ortasında duran, dönen bir kol görürsünüz. Uzaktan mobil pompanın bomuna benzer, ama altında kamyon yoktur. Bu, dağıtıcı bomdur ve sabit beton pompası ile birlikte çalışan bir ekipmandır. Bu yazı ne işe yaradığını, nereye kurulduğunu ve hangi işte gereksiz olduğunu anlatıyor.
Dağıtıcı bom nedir?
Dağıtıcı bom, kendi pompası olmayan ve sabit beton pompasının boru hattının ucuna bağlanan, dönebilen ve katlanabilen bir dağıtım koludur. Pompa betonu aşağıda basar, beton dikey hattan yukarı çıkar ve dağıtıcı bomun içinden geçerek kolun ucundaki hortumdan kalıba iner. Operatör kolu döndürüp uzatarak betonu tabliye üzerinde geniş bir alana yayar. Böylece işçilerin ağır uç hortumu tabliye boyunca sürüklemesine ya da hattı sık sık söküp yeniden bağlamasına gerek kalmaz. Dağıtıcı bom tabliyenin üzerine, bir kolonun üstüne ya da bina içinde yükselen ayrı bir kuleye kurulabilir ve kat yükseldikçe vinçle bir üst kata taşınır. Genellikle yüksek katlı ve geniş tabliyeli yapılarda, art arda çok sayıda kat dökülecekse kullanılır. Küçük tabliyelerde ve tek seferlik dökümlerde ise uç hortumla elle dağıtım çoğu zaman yeterlidir ve bomun kurulum yükü kazandırdığı zamandan fazla olabilir. Kullanılıp kullanılmayacağı tabliye alanı, kat sayısı ve vinç kapasitesine göre keşifte belirlenir.
Dağıtıcı bomun işi tam olarak nedir?
Sabit pompanın hattı tabliyeye bir noktadan ulaşır. Tabliyenin geri kalanına beton ya uç hortumla ya da hat uzatılarak taşınır. Dağıtıcı bom bu son bölümü üstlenir: hattın bittiği noktadan itibaren betonu kolunun eriştiği daire içinde istenen yere bırakır.
Pratikte bu, dökümün daha düzenli ilerlemesi demektir. Beton döküm cephesi boyunca eşit aralıkla yayılır, aynı noktaya fazla yığılmaz ve kalıba ani yük binmez. Mobil ve sabit pompanın temel farkını beton pompası çeşitleri sayfasında ayrıca anlattık.
Kule, kolon üstü ve tabliye üstü kurulum nasıl yapılır?
Dağıtıcı bom üç temel biçimde kurulur. Seçim, binanın yüksekliğine, kat planına ve vincin kapasitesine göre yapılır.
| Kurulum biçimi | Nasıl çalışır? | Nerede tercih edilir? |
|---|---|---|
| Tabliye üstü | Bom bir ayak üzerinde döşemeye oturtulur, her katta vinçle taşınır | Orta yükseklikte, düzenli kat planlı binalar |
| Kolon üstü | Bom bir kolonun ya da asansör boşluğunun üstüne sabitlenir | Döşemeye yük bindirilmek istenmeyen yapılar |
| Bağımsız kule | Bom, bina içinde ya da yanında yükselen bir direğin tepesindedir | Çok katlı, kule tipi yapılar |
Her üç durumda da bomun oturduğu noktanın yükü taşıyabileceği statik olarak kontrol edilir. Dönen bir kolun ucunda dolu bir hortum, kalıp ve döşeme üzerine dinamik yük bindirir.
Hortumla dağıtımdan farkı nedir?
Dağıtıcı bom olmayan bir dökümde betonu tabliyede yaymak uç hortumla yapılır. Hortum ağırdır ve içi beton doluyken sürüklemek iki üç kişiyi meşgul eder. Döküm noktası uzaklaştıkça hat birkaç boru ileri uzatılır ya da geri sökülür.
| Ölçüt | Uç hortumla dağıtım | Dağıtıcı bom |
|---|---|---|
| Kurulum | Hızlı, ek ekipman yok | Vinç ve montaj gerektirir |
| Erişim | Hortum boyu ve hat uzatmaya bağlı | Kolun eriştiği daire |
| İşçilik | Hortumu taşıyan ekip gerekir | Kolu yöneten operatör yeter |
| Kalıp üzerindeki yük | Hortum sürüklenirken düzensiz | Daha kontrollü |
| Uygun iş | Küçük ve orta tabliye | Geniş tabliye, çok katlı yapı |
Hortumun tabliye üzerinde nasıl güvenli taşınacağını beton pompası iş güvenliği yazısında anlattık.
Yüksek katlı yapılarda sabit pompa ve dağıtıcı bom nasıl birlikte çalışır?
Yüksek katlı yapılarda mobil pompanın bomu bir noktadan sonra yetmez. Beton, sabit pompayla dikey hattan yukarı basılır. Dikey hat cepheye ya da bina içindeki bir boşluğa sabitlenir ve her katta uzatılır.
Dağıtıcı bom bu hattın en üst ucuna bağlanır. Her yeni kat döküldüğünde hat bir kat uzatılır, bom da bir üst kata alınır. Pompa aşağıda aynı yerde kalır. Bu düzende pompa seçiminin ve hat basıncının nasıl hesaplandığını yüksek katlı binada beton transferi yazısında ele aldık.
Dağıtıcı bomu kim yönetir?
Dağıtıcı bom çoğunlukla elle ya da uzaktan kumandayla döndürülür. Kolu yöneten kişi, döküm cephesini gören ve vibratör ekibiyle sürekli konuşan biridir. Pompa ise aşağıda, çoğu zaman tabliyeyi görmeyen bir noktadadır. Bu yüzden yukarıdaki kişi ile pompa operatörü arasında telsiz ya da önceden kararlaştırılmış işaretlerle kesintisiz iletişim kurulur.
Pompanın ne zaman duracağı, ne zaman yavaşlayacağı ve ne zaman yeniden başlayacağı yukarıdan bildirilir. İletişim koptuğunda pompa durdurulur; kör basmak hem kalıba hem de kolun altındaki ekibe risk yaratır.
Dağıtıcı bom kullanırken nelere dikkat edilir?
Kolun altında ve dönüş alanında kimse durmaz. Kuvvetli rüzgârda kolun ucu ve dolu hortum savrulabilir, bu durumda döküm yavaşlatılır ya da durdurulur. Bom her taşındığında bağlantıları ve sabitleme noktaları yeniden kontrol edilir.
Hortumun ucu kalıp yüzeyine yakın tutulur ki beton yüksekten düşüp ayrışmasın. Aynı noktaya fazla beton yığılmaması için kol döküm cephesi boyunca düzenli aralıkla hareket ettirilir.
Dağıtıcı bom ne zaman gereksizdir?
Her yüksek yapıda dağıtıcı bom gerekmez. Bomun montajı, her katta taşınması ve statik kontrolü bir iş yüküdür. Bu yük, ancak dökülecek kat sayısı ve tabliye alanı yeterince büyükse kendini öder.
Şu durumlarda uç hortum genellikle yeterlidir:
- Tabliye küçük ve hattın ulaştığı noktadan hortumla erişilebiliyor.
- Yapıda az sayıda kat dökülecek.
- Şantiyede bomu taşıyacak vinç yok ya da vincin kapasitesi yetmiyor.
- Döküm kolon, perde ya da küçük parça ağırlıklı.
Tabliye betonu dökümlerinde hangi dağıtım yönteminin uygun olduğu, kat planı ve hat güzergâhı görüldükten sonra konuşulur. İstanbul gibi dar parselli şehirlerde vincin ve bomun konumu çoğu zaman parselin izin verdiği yerle sınırlıdır; bu da keşifte netleşir.
Sık sorulanlar
Dağıtıcı bomun kendi pompası var mı? Hayır. Dağıtıcı bom yalnız betonu dağıtır. Betonu basan, aşağıda duran sabit pompadır ve bom onun hattının ucuna bağlanır.
Her yüksek yapıda gerekir mi? Hayır. Geniş tabliyeli ve çok katlı yapılarda işi hızlandırır. Küçük tabliyelerde ve az katlı işlerde uç hortumla dağıtım çoğu zaman yeterlidir.
Dağıtıcı bom gerekip gerekmediği nasıl anlaşılır? Tabliye alanı, kat sayısı, hattın tabliyeye ulaştığı nokta ve vinç kapasitesi birlikte değerlendirilir. Bu dört bilgi keşifte netleştiğinde ekipman ihtiyacı da belli olur.
