Soğuk derz, tabliye dökümünde betonun bir noktada beklemesi sonucu iki katmanın birbirine tam yapışmaması durumudur. Yapısal sağlamlığı ciddi şekilde etkiler, ileride çatlaklara ve su sızıntılarına yol açar. Önlemenin yolu çoğu zaman tek başına ekipman değil, akışın hızını koruyacak operasyonel disipline bağlıdır.
Soğuk derz nasıl oluşur?
Beton plastik kıvamını koruduğu sürece bir önceki ve sonraki dökümler kaynaşır. Bu süre ortalama 30 dakikadır. Bu pencerede yeni beton eklenmezse, alttaki katman katılaşmaya başlar ve üzerine dökülen beton ile mekanik bağ yerine yüzeysel bir tutuşma oluşur. Sonuç, kesit dayanımında belirgin bir azalma.
Tetikleyiciler:
- Beton tedarik gecikmesi (kamyon mikser arası uzun bekleme).
- Boru hattının tıkanması ve temizlik için durmak.
- Mevsimsel sıcaklık (yaz aylarında pencere 20 dakikaya iner).
- Şantiye içi taşımanın yetersiz olması (el arabasıyla taşımada düşük debi).
Sabit pompa ile akış kontrolü
Sabit beton pompası, kesintisiz akışı destekleyen bir sistem. Hopper'a sürekli besleme yapıldığı sürece çıkışta debi sabit kalır. Kritik nokta hopper'ın boşalmamasıdır. Burada üç pratik adım kullanırız:
- Kamyon mikser rotasyonu. İki kamyon arası süre 8-12 dakikayı geçmeyecek şekilde planlanır.
- Yedek mikser hazır tutma. En az bir kamyon her zaman tesise yakın bekler.
- Operatör-şoför iletişimi. Hopper seviyesi %40'a düştüğünde sıradaki kamyonun yola çıkması işaret edilir.
Bu üçlü disipline edildiğinde tabliye dökümü 4-6 saatlik bir sürede kesintisiz tamamlanır.
Kaçınılmaz bekleme olursa ne yapılır?
Bazen bir kamyon trafikte takılır veya hat tıkanır. 30 dakikalık pencereyi aşacaksak akış noktasına derz şeritleri yerleştirip planlı derz bırakırız. Planlı derz, soğuk derzin tersine, geçişin kontrollü olduğu ve yüzey hazırlığıyla ileride yapısal devamlılığı sağlayan bir yöntemdir.
Yaz ve kış farkı
Yaz aylarında beton plastik kıvamını daha hızlı kaybeder. 30 dakika yerine 20 dakika kabul edilir ve döküm sabahın erken saatlerine alınır. Kış aylarında kuruma yavaşladığı için pencere 45 dakikaya çıkabilir ama bu sefer beton soğukluğu donma riski oluşturur. İki mevsim için de erken planlama belirleyici.
Sahada ne fark eder?
Tabliyenin uzun yıllar sağlam kalması ve yapı denetiminden sorunsuz geçmesi soğuk derz olmamasına bağlı. Bu sorun ne ekipman kalitesinden ne usta tecrübesinden bağımsızdır. Çoğu zaman koordinasyon eksikliği ve hatalı zamanlama yüzünden ortaya çıkar. Sabit pompayla çalışan tecrübeli bir ekiple bu risk minimuma iner.