Beton pompası, hazır betonu mikserden alıp basınçla döküm noktasına ileten makinedir. Şantiyelerde en çok üç tipi kullanılır: kamyon üzerinde bom kolu taşıyan mobil pompa, yere kurulup boru hattıyla çalışan sabit pompa (yer pompası) ve mikserle pompayı tek araçta birleştiren mikserli pompa. Açık ve geniş sahalarda mobil pompa hızlıdır. Dar sokak, bodrum, bina içi ve bomun yetmediği yükseklikler gibi erişimin zor olduğu yerlerde ise sabit pompa kullanılır. Doğru seçim, betonun döküm noktasına hangi yoldan ulaşacağına bağlıdır.
Beton pompası nedir, nasıl çalışır?
Pompa, haznesine boşaltılan betonu pistonlarla boru hattına iter. Mobil pompada bu hat bom kolunun içinden geçer; sabit pompada ise sahada tek tek kurulan borulardan oluşur. Her iki durumda da betonun pompalanabilir kıvamda olması, hattın döküm öncesi yağlanması ve dökümün mümkün olduğunca kesintisiz sürmesi gerekir.
Beton pompası betonu üretmez, taşır. Hazır beton tesisten mikserle gelir, pompa onu döküm noktasına iletir. Bu ayrım bütçe açısından da önemlidir: beton bedeli ile pompa ücreti iki ayrı kalemdir. Ayrıntısı beton pompası fiyatları sayfasında.
Beton pompası çeşitleri nelerdir?
Mobil (bomlu) beton pompası. Kamyon üzerinde gelir, ayaklarını açar ve katlanır bom kolunu döküm noktasına uzatır. Açık sahalarda en hızlı çözümdür. Kamyonun park edebileceği ve ayaklarını açabileceği bir alan gerektirir; erişimi bom kolunun boyuyla sınırlıdır.
Sabit beton pompası (yer pompası). Yere kurulur ve betonu birbirine bağlanan borulardan oluşan bir hatla iletir. Hat sokak boyunca, binalar arasından, bodruma ya da cephe boyunca üst katlara kadar uzatılabilir. Dar, kapalı, yüksek ve uzak noktalarda kullanılır. Ayrıntılı anlatım: sabit beton pompası.
Mikserli pompa. Kendi taşıdığı betonu kısa bir bom ya da hortumla basar. Küçük hacimli ve erişimi görece kolay işlerde pratiktir; büyük hacimli dökümlerde ayrı mikser desteği gerekir.
Dağıtıcı bom. Yüksek yapılarda sabit pompaya bağlanan ve katta döndürülebilen dağıtım koludur. Betonu döşeme üzerinde farklı noktalara yaymayı kolaylaştırır.
Şap makinesi. Beton pompası değildir; sahada şap karışımı hazırlayıp iletir. Arama sonuçlarında sık karıştırıldığı için ayrıca belirtiyoruz. Daire içi şap dökümünde hazır şap betonunun sabit pompayla taşınması da mümkündür: şap betonu.
Sabit beton pompası ile mobil beton pompası arasındaki fark nedir?
Temel fark, betonun döküm noktasına nasıl taşındığıdır. Mobil (bomlu) beton pompası bir kamyon üzerindedir ve betonu katlanır bom koluyla doğrudan döker; sabit beton pompası ise yere kurulur ve betonu boru hattıyla iletir. Mobil pompa hızlı kurulur ama erişimi bom boyu ve kamyonun park edebileceği alanla sınırlıdır; ayrıca destek ayaklarını açmak için geniş ve sağlam zemin ister. Sabit pompanın kurulumu boru serme nedeniyle daha uzun sürer, buna karşılık hat dar geçitlerden, bina içinden ve apartman aralarından geçirilebilir, gerektiğinde uzatılabilir. Geniş ve açık bir arsada hızlı döküm için mobil pompa, dar sokak, bodrum, arka parsel, bina içi veya bom açılamayan şantiyede sabit pompa daha uygundur. Maliyet yapısı da farklıdır: sabit pompada hat uzunluğu ve kurulum zorluğu fiyatı belirgin biçimde etkiler. Karar için mikser ile döküm noktası arasındaki mesafe ve engeller belirleyicidir. Şantiyede ikisi arasında kalındığında, mikserin yanaşacağı nokta ile döküm noktasının fotoğrafları çoğu zaman doğru seçimi netleştirir.
Bu fark kurulum süresinden gereken alana kadar her şeyi değiştirir:
| Kriter | Mobil pompa | Sabit pompa | Mikserli pompa |
|---|---|---|---|
| Betonu nasıl taşır | Bom kolu | Boru hattı | Kısa bom veya hortum |
| Erişim | Bom boyu kadar | Hattın uzandığı yere kadar | Kısa mesafe |
| Gereken alan | Kamyon ve ayak açıklığı | Mikserin yanaşacağı nokta | Tek araç yeri |
| Dar sokak / bina içi | Uygun değil | Uygun | Sınırlı |
| Kurulum | Hızlı | Hat uzunluğuna bağlı | Hızlı |
| Hacim | Yüksek | Yüksek | Düşük veya orta |
| En uygun iş | Açık sahada hızlı döküm | Dar, kapalı, yüksek, uzak döküm | Küçük dökümler |
Tablodaki karşılaştırma sektördeki genel durumu yansıtır; makinenin modeline göre değerler değişir.
Mobil pompa ne zaman daha doğru seçimdir?
Geniş bir parsel, kamyonun rahatça yanaşabildiği bir yol ve bom kolunun ulaşabildiği bir döküm noktası varsa mobil pompa daha pratiktir. Kurulum süresi kısadır ve açık sahada hızlı döküm sağlar. Tek katlı bir yapının döşemesi, açık arsada temel dökümü ya da geniş bir sanayi parselinde yüzey dökümü bu tür işlere örnektir.
Sabit pompa ise şu koşullardan biri varsa öne çıkar: sokak kamyonun ayak açmasına yetmiyor, döküm noktası bina arkasında veya bodrumda, bom komşu binaların ya da elektrik hatlarının üzerinden açılmak zorunda, beton bina içinden ilerleyecek. İstanbul'un yoğun yapılaşmış ilçelerinde bu durumlar sık görülür.
Beton pompalamada kıvam neden önemli?
Hangi pompa kullanılırsa kullanılsın, beton hat içinde basınçla ilerler. Çok katı bir beton hatta sürtünmeyi artırır ve tıkanma riskini yükseltir. Sahada su eklenerek akıcı hale getirilmiş bir beton ise pompada rahat ilerler ama dayanımını kaybeder; bu yapısal bir sorundur ve kabul edilmemelidir.
Doğru yaklaşım, siparişi verirken dökümün pompayla yapılacağını belirtmek ve pompaya uygun kıvamda beton istemektir. Hat uzadıkça, dirsek sayısı arttıkça ve kot farkı büyüdükçe kıvamın önemi de artar. Konuyu beton kıvamı (slump) ve pompaya etkisi yazısında ayrıntılı anlattık. Hava sıcaklığı da betonun hat içindeki davranışını değiştirir; yaz ve kış dökümleri için sıcak havada ve soğuk havada beton dökümü yazılarına bakabilirsiniz.
Pompa seçerken sık yapılan hatalar nelerdir?
- Yalnızca kurulum süresine bakmak. Mobil pompa hızlı kurulur ama bom döküm noktasına ulaşmıyorsa kalan kısım elle taşınır ve kazanılan süre kaybedilir.
- Sokağı ölçmeden mobil pompa çağırmak. Kamyon sokağa girse bile ayaklarını açamazsa döküm başlamaz.
- Komşu yapıları hesaba katmamak. Bomun komşu binaların veya elektrik hatlarının üzerinden açılması risklidir.
- Pompa tipini fiyata göre seçmek. Uygun olmayan pompa, duruş ve bekleme nedeniyle toplamda daha pahalıya gelebilir.
Hangi pompa hangi projeye uygundur?
- Dar alan dökümü: Sabit pompa. Bkz. dar alan beton dökümü.
- Yüksek kat: Bom boyu yetiyorsa mobil, yetmiyorsa sabit pompa ve dikey hat. Pompa seçimi hakkında: yüksek katlı binalarda beton transferi.
- Temel ve radye: Açık arsada mobil; bodrumda ve bitişik nizamda sabit pompa.
- Tabliye: Hacim yüksekse ve bom ulaşıyorsa mobil; ulaşmıyorsa sabit. Bkz. tabliye betonu.
- Güçlendirme: Kullanımdaki bina içinde sabit pompa. Bkz. güçlendirme betonu.
- Yamaç ve kırsal arazi: Mikserin döküm noktasına inemediği yerlerde sabit pompa. Bkz. arazi beton hizmetleri.
Beton pompası seçerken hangi bilgiler gerekir?
Pompa tipini belirlemek için şu beş sorunun cevabı çoğu zaman yeterlidir:
- Şantiye adresine en yakın mikser ve kamyon park noktası nerede?
- Beton dökülecek nokta zemin katın altında mı, üstünde mi?
- Sokak genişliği bir pompa kamyonunun manevrasına ve ayak açmasına yeter mi?
- Komşu yapılarla mesafe nasıl, bomun açılabileceği bir boşluk var mı?
- Toplam beton hacmi ve döküm günü belli mi?
Pompa firmasıyla görüşürken sormanız gereken diğer konular için İstanbul'da beton pompası kiralarken sorulması gereken sorular yazısına göz atabilirsiniz.
Neden sabit beton pompasına odaklanıyoruz?
Parmend, adından da anlaşılacağı gibi sabit beton pompası hizmetine odaklanır. İstanbul'un dar sokaklı ilçelerinde mobil pompanın giremediği şantiyeler azımsanmayacak kadar çoktur ve bu işlerde farkı makineden çok hat planı yaratır. Pompanın nereye kurulacağı, hattın hangi güzergâhtan geçeceği ve nasıl sabitleneceği döküm gününden önce netleşirse döküm de sorunsuz ilerler.
Şantiyeniz mobil pompaya uygunsa bunu da açıkça söyleriz. Hizmet verdiğimiz iller için hizmet bölgeleri sayfasına bakabilir, şantiye bilgilerinizi iletişim sayfasından gönderebilirsiniz.