Sıcak hava dökümü genellikle 30°C üzerindeki koşullar için konuşulur, ancak sahada belirleyici olan tek başına termometre değildir. Asıl ölçüt betonun yüzeyinden suyun ne hızla buharlaştığıdır. Sıcaklık, rüzgâr ve düşük bağıl nem bir araya geldiğinde, serin sayılabilecek bir günde bile risk yüksek olabilir.
Sıcakta ne bozuluyor?
| Etken | Sıcakta olan | Sahadaki karşılığı |
|---|---|---|
| Yüzeyden su kaybı | Buharlaşma hızlanır | Plastik rötre çatlağı |
| Priz süresi | Kısalır | Mastarlama ve perdah için süre daralır |
| Slump | Hızla düşer | İşlenebilirlik kaybı, su ekleme baskısı |
| Nihai dayanım | Erken yüksek sıcaklık bir miktar düşürür | 28 gün sonuçları beklenenin altında çıkabilir |
Son satır en çok şaşırtandır: sıcakta beton daha hızlı sertleşir ama daha zayıf biter. Hızlı hidratasyon, iç yapının daha düzensiz oluşmasına yol açar.
Plastik rötre çatlağı nasıl oluşur?
Taze beton dökülüp yüzeyi düzeltildikten sonra, içindeki su bir yandan yüzeye çıkar (terleme), bir yandan yüzeyden buharlaşır. Buharlaşma terlemeden hızlıysa yüzey içeriden daha hızlı büzülür ve henüz dayanımı olmayan yüzeyde ince, düzensiz çatlaklar açılır.
Bu çatlaklar yapısal değildir ama zararsız da değildir: yüzeyde su ve tuz geçişi için yol açar, uzun vadede donatı korozyonunu hızlandırır ve şap yüzeylerinde görünür kalır.
Riski artıran kombinasyon: yüksek sıcaklık + rüzgâr + düşük nem + doğrudan güneş. Bunlardan ikisi bir aradaysa önlem alınmalıdır.
Döküm saatini seçmek en ucuz önlem
Yaz dökümünde alınabilecek en etkili ve en düşük maliyetli karar saat seçimidir. Öğle saatleri yerine sabahın erken saatleri veya ikindi sonrası tercih edilir. Amaç betonun ilk priz saatlerini günün en sıcak dilimine denk getirmemektir.
Büyük hacimli dökümlerde bu her zaman mümkün olmaz; o durumda diğer önlemler zorunlu hâle gelir.
Sahada alınan önlemler
- Kalıbı ve zemini önceden ıslatın. Kuru kalıp betondan su çeker. Islatma yapılır ama yüzeyde birikinti bırakılmaz.
- Donatıyı gölgeleyin. Güneşte bekleyen donatı çok ısınır ve temas ettiği betonu içeriden kurutur.
- Rüzgâr bariyeri kurun. Buharlaşmayı en çok artıran etken çoğu zaman rüzgârdır.
- Priz geciktirici katkı değerlendirin. Mastarlama için gereken zamanı geri kazandırır.
- Kürü hemen başlatın. Sıcakta kür ertesi güne bırakılamaz; yüzey mastarlandığı anda korunmaya başlamalıdır.
Sahadaki en pahalı hata: karışıma su eklemek
Sıcakta beton kıvamını kaybettiğinde en sık başvurulan çözüm mikser kazanına su eklemektir. Bu, işlenebilirliği geçici olarak geri getirir ama su/çimento oranını yükselttiği için nihai dayanımı kalıcı olarak düşürür. Görünürde çözülen sorun, 28 gün sonra dayanım sonucunda ortaya çıkar.
Doğru çözüm işlenebilirliği katkı ile geri kazanmaktır; bu karar sahada değil, hazır beton firmasıyla döküm öncesinde konuşulur.
Pompa hattı güneşte ne yapar?
Boru hattı doğrudan güneş altında hızla ısınır ve içindeki betonun kıvam kaybını hızlandırır. Yaz dökümlerinde uygulanan pratikler:
- Hattı mümkün olduğunca gölgeden geçirmek.
- Uzun hatlarda boruyu ıslak çuval veya branda ile örtmek.
- Döküm öncesi hattı su ile ıslatıp şerbetlemek; kuru boruya doğrudan beton basmamak.
- Duraklamaları kısa tutmak; bekleyen beton sıcakta çok daha hızlı sertleşir.
Kür: yazın asıl iş
Sıcak havada kür bir tercih değil, dökümün parçasıdır. Yüzey mastarlandıktan sonra su ile ıslak tutmak, kür örtüsü veya kür malzemesi uygulamak ve bunu en az bir hafta sürdürmek gerekir.
Kür yapılmayan yaz dökümünde yüzey dayanımı düşer, tozuma ve aşınma erken başlar. Şap yüzeylerinde bu fark birkaç ay içinde gözle görülür hâle gelir.
Kısa kontrol listesi
- Döküm saati günün en sıcak dilimi dışına alındı mı?
- Kür malzemesi döküm başlamadan sahada mı?
- Rüzgâr için bariyer gerekiyor mu?
- Katkı ihtiyacı hazır beton firmasıyla konuşuldu mu?
- Sahada su ekleme yasağı ekibe bildirildi mi?
Yaz dökümünde plan, dökümün kendisinden çok dökümden sonraki ilk saatlere yapılır.
