
Eski apartman yıkılınca parsel değişmez, sokak da değişmez. Yıllar önce iki üç katlı bir bina için ayrılmış arsaya bu kez bodrumlu, daha yüksek bir yapı sığdırılır. Sağda ve solda hâlâ oturulan binalar, önde iki yanına araba park edilmiş bir sokak vardır. Bu şantiyelerde betonu kalıba götüren makine çoğu kez sabit pompa olur ve pompa bu adrese bir kere gelmez. Temelde bir kez, bodrum perdelerinde bir kez, sonra her kat tabliyesinde yeniden gelir; her seferinde hat biraz daha yukarıdan geçer.
Kentsel dönüşüm şantiyesinde beton dökümü neden farklıdır?
Kentsel dönüşüm şantiyesinde beton dökümünü farklı kılan şey parselin kendisidir. Yeni bina, iki yanında hâlâ oturulan komşu binaların arasına, eski yapının bıraktığı dar arsaya ve çoğu zaman park etmiş araçlarla daralmış bir sokağa yapılır. Bitişik nizam bir parselde bomlu pompanın destek ayaklarını açacağı genişlik de, kolunu çevireceği boşluk da nadiren bulunur. Sokak üstündeki elektrik ve iletişim hatları, ağaçlar ve komşu saçakları bomun yolunu ayrıca keser. Mikserin parselin önünde uzun süre beklemesi de çoğu sokakta mümkün olmaz. Bu yüzden dönüşüm şantiyelerinde iş sık sık sabit beton pompasına düşer: pompa mikserin yanaşabildiği en yakın noktaya kurulur, beton çelik boru hattıyla parselin içine, bodruma ya da üst kat tabliyesine taşınır. Planın merkezinde mikserin nerede bekleyeceği, hattın parselden hangi yoldan geçeceği ve dökümün komşuları ne kadar süre etkileyeceği vardır. Bina temelden çatıya yükseldikçe bu sorular her aşamada yeniden sorulur, çünkü hattın güzergâhı yapıyla birlikte değişir. Tek bir dökümün değil, binanın bütün dökümlerinin planı baştan düşünülür.
Bom neden açılmıyor, mikser nerede bekliyor?
Bomlu pompanın sorunu kamyonun sokağa girip girememesi değildir. Kamyon girse bile kolu açmadan önce ayaklarını iki yana açıp sağlam zemine basması gerekir. Dönüşüm sokaklarında bu genişlik ya hiç yoktur ya da iki yandaki park etmiş araçlar yüzünden kaybolur. Ayaklar açılsa bile kolun yukarıda dönmesi gerekir. Elektrik teli, komşunun çatısı ya da balkonu o dönüşü engelliyorsa bom orada iş göremez. Hangi şantiyede hangi pompanın uyduğunu örneklerle mobil pompa mı, sabit pompa mı? yazısında anlattık.
Yer pompasında soru başka bir yere kayar: mikser nerede duracak? Parselin önü yeterince genişse mikser ve pompa oraya yanaşır, hat birkaç metreyle kalıba ulaşır. Çoğu dönüşüm sokağında böyle bir yer yoktur. Pompa sokağın ağzına, bir köşe başına ya da daha geniş bir caddeye kurulur. Hat oradan kaldırım kenarı boyunca parsele yürür. Mikserler de sırayla aynı noktaya gelip pompanın haznesine boşaltır. Sokağın bir bölümü döküm boyunca kapanacaksa belediyeye sorulacak bir izin konusu doğar; ayrıntısı beton pompası için yol işgal izni yazısında.
Bu dokunun en tanıdık örnekleri İstanbul'un eski ve sık yapılaşmış ilçelerindedir. Sokak genişliği, eğim ve park düzeninin ilçeden ilçeye nasıl değiştiğini İstanbul'un dar sokaklı ilçelerinde beton dökümü yazısında konuştuk. Döküm günü sabahı sokakta yapılacakların listesi de dar sokakta beton dökerken kontrol listesinde duruyor.
Komşular ve çalışma saatleri dökümü nasıl etkiler?
Yeni yapıda dökümün sahibi müteahhittir ama sokağı ve komşu duvarlarını herkes paylaşır. Dökümü zorlaştıran şey de çoğu zaman pompa değil, komşunun haberinin olmamasıdır. Hattın geçeceği yerde park etmiş bir araç, kelepçenin dayanacağı bir komşu duvarı ya da yıkama suyunun aktığı bir bahçe, iyi planlanmış bir sabahı bir saat geriye atabilir. Döküm gününü ve yaklaşık saatini birkaç gün önceden komşulara söylemek, araçların bir akşam önceden çekilmesini istemek ve hattın komşu parselden geçmesi gerekiyorsa bunun iznini yazılı almak bu yüzden işin parçasıdır.
Çalışma saatleri ayrı bir başlık. Gürültülü işlere ve şantiye çalışma saatlerine dair kurallar belediyeden belediyeye değişir, hafta sonu ve akşam saatleri için ayrıca kısıt olabilir. Kesin saatleri ilgili belediyeden öğrenmek gerekir. Dökümün özelliği şudur: başladıktan sonra keyfe göre yarıda bırakılamaz. Tabliye ortasında uzun bir ara, betonun iki parçası arasında soğuk derz bırakır. Bu yüzden saat planı geriden kurulur: dökümün izin verilen saat içinde bitmesi için ilk mikserin ne zaman gelmesi gerektiği ve pompanın kurulumunun ondan ne kadar önce başlaması gerektiği hesaplanır. Kurulum süresini hattın uzunluğu ve güzergâhı belirler; bu da keşifte ya da fotoğraflara bakılarak konuşulur.
Pompa binanın hangi aşamalarında gelir?
Dönüşüm binasında pompa ilk kez kazı bittikten sonra gelir, son kez de en üst tabliyede. Arada döküm noktası hem yer hem kot değiştirir. Aşağıdaki tablo bir apartman yapısında karşılaşılan aşamaları gösteriyor; her projede hepsi olmayabilir, sırası da projeye göre değişir.
| Aşama | Beton nereye gider | Hat nereden geçer | Sahada dikkat edilen |
|---|---|---|---|
| Grobeton ve temel | Kazı çukurunun tabanı | Sokaktan parsele, iksa ya da şev kenarından aşağı | Hat kazı kenarına yük bindirmeden sabitlenir, beton yukarıdan serbest düşmez |
| Bodrum perdeleri | Dar ve yüksek perde kalıpları | Temel üstünden ya da kalıp kenarından | Kalıp katman katman doldurulur, uç hortum her noktaya taşınır |
| Bodrum ve zemin tabliyeleri | Sokak kotuna yakın ya da altında tabliye | Sokaktan düz ya da hafif aşağı | Tabliye altı kapanınca alt katlara hat başka yoldan iner |
| Normal kat tabliyeleri | Her kat biraz daha yukarı | Merdiven ya da asansör boşluğundan, cepheden ya da iskeleden dikey | Dikey kısım her katta uzar, sağlam noktalara sabitlenir |
| Şap ve iç işler | Daire içleri | Pencereden ya da merdivenden | Bitmiş yüzeyler ve komşu cephesi korunur |
Temel ve bodrum dökümlerinde betonun aşağı inmesi, kat tabliyelerinde ise yukarı çıkması gerekir. İkisi farklı sorunlar getirir. Aşağı inen hattı ve bodruma giden yolları bodrum kata ve arka bahçeye beton dökümü yazısında ayrıca anlattık.
Hat aylar boyunca nasıl yukarı taşınır?
Binanın kaba inşaatı aylar sürer ve pompa her tabliyede tekrar gelir. Her dökümde hat yeniden kurulur, döküm bitince boşaltılır, yıkanır ve sökülür; bu işi Parmend ekibi yapar. Değişen şey dikey kısmın uzunluğu ve nereden çıkacağıdır.
İlk kat tabliyesi dökülmeden önce dikey hattın binanın neresinden çıkacağını konuşmak sonraki ayları kolaylaştırır. Merdiven ya da asansör boşluğu hattı içeriden taşımak için çoğu binada en düzgün yoldur, çünkü kat kat aynı hizada devam eder. Cephe ya da iskele üzerinden çıkan hat da kullanılır ama bitişik nizamda cephe dar olduğu için komşu duvarına yakın geçer. Tabliyede hat için bir boşluk bırakılması düşünülüyorsa bunun yeri ve sonradan kapatılması proje mühendisiyle konuşulur; bu karar statik projenin konusudur, pompa firmasının değil.
Kat yükseldikçe sorulan "kaç kata çıkar?" sorusunun tek bir cevabı yok. Pompanın gücü, boru çapı, dirsek sayısı, yatay mesafe ve betonun kıvamı birlikte belirler. Bu hesabın nasıl yapıldığını sabit beton pompası kaç metre basar? yazısında, yüksek binalarda pompa ve hat seçimini de yüksek katlı binada beton transferi yazısında açtık. Dönüşüm binalarının çoğu orta yükseklikte kalır ama hat sokak başından başladığında yatay mesafe de hesaba eklenir.
Dönüşüm dökümü için teklif isterken ne hazırlanmalı?
Tek bir döküm değil, bir binanın bütün dökümleri konuşulacaksa ilk görüşmede yapının genel resmi yeterli olur: kat sayısı, bodrum olup olmadığı ve sıradaki dökümün hangi aşama olduğu. Fotoğraflarda sokağın genel görüntüsü, mikserin durabileceği yer ve parselin sokaktan görünüşü bulunsun. Komşu binaların cepheleri ve sokak üstündeki teller de kareye girerse hat planı daha kolay çıkar.
Her dökümün fiyatı ve kurulum süresi o aşamanın hattına göre ayrı ayrı belirlenir. Temeldeki hat ile beşinci kattaki hat aynı değildir; rakamlar keşifte ya da fotoğraflara bakılarak teklif aşamasında netleşir. Betonu siz seçtiğiniz hazır beton santralinden alırsınız, operatörlü pompa ve boru hattı bizden gelir. Dar parsellerdeki işlerin kapsamı dar alan beton dökümü sayfasında, sahadaki adıyla yer pompası hizmeti de kendi sayfasında anlatılıyor.
Merkezimiz Sultangazi'de; İstanbul'un iki yakasındaki ve Marmara'daki şantiyeler için teklif veriyoruz, bölge bilgisi İstanbul beton pompası sayfasında. Sokağın, mikserin duracağı yerin ve döküm alanının fotoğraflarını telefonla ya da WhatsApp'tan gönderebilir, iletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.


