"Kaç metre basar?" sorusu, sabit beton pompası için gelen ilk sorulardan biridir ve dürüst cevabı tek bir sayı değildir. Aynı pompa düz bir bahçede çok uzağa basarken, dört dirsekli ve üç kat yükselen bir hatta bunun çok daha azına ulaşır. Bu yazı sayıyı değil, sayıyı belirleyen hesabı anlatıyor.
Sabit beton pompası kaç metre uzağa basar?
Sabit beton pompasının ne kadar uzağa basabileceği tek bir sayı değildir. Pompanın basıncı, boru çapı, hattaki dirsek sayısı, kot farkı ve betonun kıvamı birlikte belirler. Dikey metreler ve dirsekler hesapta eşdeğer yatay uzunluğa çevrilir, bu yüzden erişim mesafesi her şantiye için keşifte ayrıca hesaplanır.
Yatay ve dikey mesafe neden ayrı hesaplanır?
Yatay hatta pompa yalnız betonun boru cidarına sürtünmesini yener. Dikey hatta buna betonun kendi ağırlığı eklenir: borunun içindeki beton sütunu pompaya geri basınç uygular. Bu yüzden bir metre yukarı çıkmak, bir metre yatay gitmekten çok daha fazla basınç ister.
Pompa üreticilerinin kataloglarında azami yatay ve azami dikey erişim ayrı ayrı verilir. Bu iki değer aynı anda geçerli değildir; ikisi de ideal koşulda, düz hat ve uygun kıvamda betonla ölçülmüş üst sınırlardır. Şantiyedeki gerçek hat hem yatay hem dikey bölüm içerdiği için hesap ikisini birlikte ele alır.
Eşdeğer hat uzunluğu nedir?
Eşdeğer hat uzunluğu, hattaki her zorluğun "kaç metre düz boruya denk geldiği" sorusunun cevabıdır. Yöntem şöyle işler:
- Hattın yatay bölümleri metre olarak toplanır.
- Dikey bölümlerin her metresi, üretici tablosundaki katsayıyla yatay metreye çevrilir.
- Her dirsek, açısına ve yarıçapına göre birkaç metre düz boru sayılır.
- Uçtaki lastik hortum ve varsa redüksiyon ayrıca eklenir.
Çıkan toplam, pompanın o beton için basabildiği azami yatay uzunlukla karşılaştırılır. Katsayılar pompaya ve boru çapına göre değiştiği için burada sayı vermiyoruz; önemli olan, sahada görünen 60 metrelik bir hattın hesapta bunun epey üzerinde bir uzunluğa karşılık gelebileceğini bilmektir.
Mesafeyi hangi etkenler kısaltır?
| Etken | Erişime etkisi | Sahada ne yapılır? |
|---|---|---|
| Dirsek sayısı | Her dirsek ek sürtünme yaratır | Güzergâh en az dönüşle çizilir |
| Dikey yükseklik | Beton sütununun ağırlığı geri basınç yapar | Dikey hat tek parça ve sabitlenmiş kurulur |
| Dar boru çapı | Sürtünme artar, tıkanma riski yükselir | Agrega boyutuna uygun çap seçilir |
| Katı kıvam | Beton hatta zor ilerler | Pompalanabilir kıvam santralle konuşulur |
| Lastik hortum uzunluğu | Çelik boruya göre daha çok direnç gösterir | Hortum yalnız uçta, gerektiği kadar kullanılır |
| Sıcak hava | Beton hatta kıvam kaybeder | Mikser aralığı kısaltılır, hat gölgelenir |
Kıvamın pompalamaya etkisini beton kıvamı ve slump yazısında ayrıca anlattık.
Aşağı doğru basmak daha mı kolay?
Sanıldığı kadar değil. Aşağı inen hatta beton yerçekimiyle hızlanır, boru tam dolu kalmayabilir ve iri agrega harçtan ayrışabilir. Hat boşaldığında araya hava girer ve bu da tıkanmaya yol açabilir. Bu yüzden iniş bölümü hattın dolu kalacağı biçimde kurulur ve pompa hızı düşürülür. Bodrum ve kazı çukuru dökümlerinde erişim sorunu çoğu zaman mesafe değil, bu kontroldür.
Sınıra yaklaşınca ne yapılır?
Hesap, pompanın sınırına yakın çıkarsa birkaç seçenek vardır:
- Güzergâhı kısaltmak. Pompayı döküm noktasına yaklaştıracak başka bir mikser yanaşma noktası aranır.
- Dirsek azaltmak. İki dar dönüş yerine tek geniş dönüş çoğu zaman mümkündür.
- Karışımı konuşmak. Hazır beton firmasıyla pompalanabilirliği artıracak kıvam ve katkı değerlendirilir. Şantiyede betona su katmak çözüm değildir.
- Daha yüksek basınçlı pompa. Çok yüksek katlarda iş, pompa seçimine döner. Bunu yüksek katlı binada pompa seçimi yazısında ele aldık.
Keşifte ne ölçülür?
Erişim sorusunun cevabı sahada üç ölçüyle netleşir: mikserin duracağı nokta ile döküm noktası arasındaki yatay mesafe, aradaki kot farkı ve hattın kaç kez dönmek zorunda olduğu. Bu üçü belli olduğunda hattın yapılabilir olup olmadığı ve dökümün ne kadar süreceği söylenebilir.
Şantiyeniz İstanbul ya da çevresindeyse sokağın, mikserin duracağı yerin ve döküm alanının fotoğrafını göndermeniz ilk değerlendirme için yeterlidir. Eğimli ve yolu olmayan parseller için arazi beton hizmetleri sayfasına da bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Her dirsek mesafeyi ne kadar etkiler? Açısına ve yarıçapına göre değişir; üretici tablolarında her dirsek birkaç metre düz boruya denk sayılır. Dört beş dirsekli bir hatta bu fark belirleyici hale gelir.
Uzun hatta beton bozulur mu? Hat doğru hazırlanmış ve döküm kesintisizse genellikle sorun çıkmaz. Çok uzun ve yüksek basınçlı hatlarda kıvam kaybı riski artar, ama asıl sorun uzunluktan çok beklemeden doğar: beton hatta durdukça kıvam kaybeder. Bu yüzden uzun hatlarda mikser aralığı daha sıkı planlanır.
Katalogdaki azami mesafeye güvenebilir miyim? O değer ideal koşulun üst sınırıdır. Planlama, gerçek güzergâhın eşdeğer uzunluğuna göre yapılır.
